Nghe cực đoan đúng không?
Nhưng cứ bình tĩnh đã.
Andrew Carnegie từng là một trong những nhà công nghiệp giàu nhất nước Mỹ.
Ông xây dựng Carnegie Steel thành một đế chế thép khổng lồ, sau đó bán doanh nghiệp cho J.P. Morgan với giá 480 triệu USD vào năm 1901.
Nhưng điều khiến ông được nhắc lại hơn một thế kỷ sau không chỉ là số tiền kiếm được.
Mà là một câu ông viết từ năm 1889:
“Người đàn ông chết đi mà vẫn giàu có như thế là một người chết trong ô nhục.”
Đó là câu nổi tiếng trong bài luận The Gospel of Wealth, nơi Carnegie cho rằng người giàu không nên chỉ tích lũy tài sản cho đến cuối đời, mà phải xem mình như người được giao quản lý tài sản để tạo ích lợi cho xã hội.
Câu này đau.
Bởi phần lớn chúng ta được dạy:
Kiếm càng nhiều càng tốt.
Tích lũy càng nhiều càng giỏi.
Tài sản càng lớn càng thành công.
Carnegie lại đặt ra một câu hỏi ngược:
Nếu đến cuối đời bạn vẫn giữ gần như tất cả cho riêng mình, thì số tiền đó đã thật sự tạo ra giá trị gì?
Ông không phản đối làm giàu.
Ngược lại, chính ông là một biểu tượng của chủ nghĩa tư bản công nghiệp.
Nhưng theo Carnegie, quá trình kiếm tiền chỉ là nửa đầu của cuộc chơi.
Nửa sau là:
Bạn sử dụng phần dư thừa đó để làm gì?
Ông rót tài sản vào thư viện, trường học, nghiên cứu, giáo dục và các tổ chức công ích. Carnegie Corporation ghi nhận ông đã tài trợ hơn 2.500 thư viện trên thế giới và phân phối khoảng 350 triệu USD trong đời mình.
Nghe rất đẹp.
Nhưng tôi cũng không hoàn toàn đồng ý nếu ai đó biến quan điểm này thành:
“Người giàu có nghĩa vụ phải cho đi.”
Không đơn giản như vậy.
Tài sản có thể được dùng để:
Tái đầu tư.
Tạo thêm việc làm.
Xây nhà máy.
Phát triển công nghệ.
Đào tạo nhân sự.
Mở rộng thị trường.
Và chính những điều đó cũng tạo giá trị cho xã hội.
Một doanh nhân giữ tiền để xây thêm 10 nhà máy không nhất thiết ích kỷ hơn một người đem cùng số tiền ấy đi từ thiện.
Vấn đề không nằm ở việc:
Bạn còn bao nhiêu tiền.
Mà ở chỗ:
Số tiền ấy đang làm gì?
Nằm yên để thỏa mãn cảm giác sở hữu?
Hay đang tiếp tục tạo ra giá trị cho người khác?
Theo tôi, giàu có không đáng xấu hổ.
Thậm chí xã hội cần những người biết tạo ra của cải.
Nhưng nếu cả đời chỉ có một kỹ năng:
Biến tiền thành nhiều tiền hơn cho chính mình
thì sự thành công đó vẫn còn thiếu một nửa.
Tôi thích nghĩ theo một chuỗi đơn giản hơn:
Kiếm tiền → Giữ tiền → Làm tiền sinh sôi → Dùng sức mạnh của tiền để tạo thêm giá trị.
Nếu chỉ dừng ở bước ba, bạn có tài sản.
Đi đến bước bốn, bạn mới bắt đầu có di sản.
Vậy tôi hỏi thật:
Một người chết đi với hàng tỷ USD chưa kịp tạo ra giá trị cho ai ngoài gia đình mình… đó là thành công hay thất bại?
Bài viết đã đăng trên fanpage Bình Giấy.
