Tôi không giỏi nói về mình. Mỗi lần ai đó bảo “anh kể về anh đi”, tôi đều thấy ngượng. Nhưng tôi nhận ra, nếu bạn sắp tin tưởng giao một phần công việc kinh doanh của mình cho Thế Giới Giấy, hoặc bạn đang phân vân không biết tôi là ai mà dám đứng lớp chia sẻ, thì ít nhất bạn có quyền biết tôi đã đi qua những gì.
Nên tôi viết bài này — không phải để kể tôi đã thành công ra sao, mà để kể tôi đã ngã ở đâu, ai đã đỡ tôi dậy, và vì sao đến giờ tôi vẫn muốn làm việc với bạn.
Tôi vốn là một đứa trẻ chăn trâu, học dở
Tôi sinh ra ở một vùng quê nghèo của Nghệ An, trong một gia đình đông con. Nhà tám anh chị em, ruộng thì ít. Thu nhập chủ yếu từ nông nghiệp và chăn nuôi. Các anh chị tôi phần lớn nghỉ học sớm để đi làm phụ ba mẹ.
Hồi nhỏ, tôi không phải đứa trẻ ngoan hay giỏi giang gì. Tôi mê chăn trâu, chăn dê, cắt cỏ, đốn củi và nghịch hơn là mê sách vở. Việc “kinh doanh” đầu tiên của tôi là được má tin tưởng giao cho đi bán gà — một việc tưởng chừng nhỏ, nhưng đã khơi lên trong tôi niềm mê buôn bán.
Điểm số của tôi thì tệ. Thi cấp ba, tôi không đủ điểm vào trường công, phải ngồi chờ một suất “vé vớt” — chờ bạn nào đó đậu mà không đủ tiền đi học bỏ chỗ, thì tôi mới được vào.
Tôi kể chuyện này thật lòng, không phải để sau đó khoe rằng “thế mà tôi vươn lên”. Tôi kể vì tôi muốn bạn biết: tôi bắt đầu từ một nơi rất thấp. Nếu hôm nay bạn đang thấy mình kém cỏi, xuất phát điểm tệ, hay bị người ta xem thường — tôi hiểu cảm giác đó. Tôi đã ở đó. Và tôi viết bài này một phần là để nói với bạn rằng nơi bạn bắt đầu không quyết định nơi bạn sẽ đến.
Tốt nghiệp trung học, tôi tự quyết định tương lai của mình và chọn học Quản trị kinh doanh. Năm 2007, tôi tốt nghiệp cao đẳng.
Cái giọng Nghệ An và hai lần bị từ chối
Lớn lên một chút, đi xin việc, tôi vấp phải một điều rất “đời”: giọng Nghệ An của tôi nặng quá. Nặng đến mức tôi bị đánh trượt phỏng vấn hai lần, vì người ta sợ khách hàng nghe không hiểu tôi nói gì.
Tôi vẫn nhớ cảm giác ngồi ngoài cổng công ty sau lần trượt thứ hai. Vừa tự ái, vừa tủi. Có một giọng nói trong đầu bảo tôi: “Hay là thôi, mình không hợp.” Nhưng có một giọng khác, bướng hơn, nói: “Cho người ta thêm một cơ hội để thấy mình.”
Lần phỏng vấn thứ ba, tôi không cố giấu cái giọng của mình nữa. Tôi nói thẳng: em biết giọng em khó nghe, nhưng em xin một cơ hội, và em hứa sẽ không làm anh thất vọng. Người ta nhận tôi. Và tôi giữ lời — tôi làm việc cật lực, đến mức được tin tưởng giao thêm trách nhiệm.
Điểm yếu của bạn không giết bạn. Chính việc bỏ cuộc vì nó mới giết bạn.
Bài học tôi mang theo từ đó không phải là “tôi giỏi thuyết phục”. Mà là câu trên. Cái giọng quê mùa bây giờ tôi giữ nguyên, vì nó nhắc tôi mình là ai và đến từ đâu.
Hai tháng bán được 0 cuộn giấy
Tháng 5/2009, tôi khởi nghiệp với Thế Giới Giấy khi gần như không có gì trong tay. Vốn liếng là một khoản nhỏ vay mượn từ người thân — tiền bán con heo, con bò, đàn gà trong nhà. Mỗi đồng đều là mồ hôi của cả gia đình, nên tôi không có quyền làm mất nó.
Rồi tôi tung ra một sản phẩm mà tôi tin chắc là tốt: cuộn giấy lớn. Và suốt hai tháng đầu, tôi không bán được một cuộn nào. Không một cuộn.
Tôi xin thú thật: đó là quãng thời gian tôi sợ. Sợ thật sự. Đêm nằm nghĩ đến số tiền của gia đình, nghĩ đến viễn cảnh phải về nói với mọi người rằng mình đã thất bại, tôi không ngủ được. Đã có lúc tôi định giảm giá thật sâu để bán tháo, gỡ được đồng nào hay đồng đó.
May là tôi dừng lại và hỏi mình một câu khác. Cuộn giấy lớn cồng kềnh với người mua lẻ, nhưng lại rất hợp với các nhà máy, các doanh nghiệp tiêu thụ nhiều. Sản phẩm đúng, chỉ là tôi bán sai người. Tôi đổi hướng, mang sản phẩm đến đúng người cần nó. Và mọi thứ dần sống lại.
Lúc bế tắc nhất, ta không cần một sản phẩm mới hay một phép màu — ta chỉ cần bình tĩnh nhìn lại xem mình đang đứng sai chỗ ở đâu. Sự bình tĩnh đó, tôi học được từ chính những đêm mất ngủ.
Thế Giới Giấy với tôi thật ra là gì
Nhiều người nghĩ Thế Giới Giấy là một công ty bán giấy. Đúng, nhưng chưa đủ.
Với tôi, mỗi cuộn giấy, mỗi thùng hàng chúng tôi giao cho một nhà máy, một toà nhà, một bệnh viện hay một quán ăn, là một lời hứa nhỏ: rằng bạn sẽ không bao giờ phải lo “hết hàng giữa chừng”, không phải đau đầu vì một nhà cung cấp giao trễ làm gián đoạn công việc của bạn. Chúng tôi muốn là cái phần mà bạn có thể yên tâm quên đi, để bạn dành đầu óc cho những việc lớn hơn của mình.
Tôi nhớ có lần, một khách hàng nhắn vào buổi tối muộn rằng họ sắp hết hàng trong khi sáng mai có đoàn kiểm tra. Theo lẽ thường thì chuyện đó có thể để đến hôm sau. Nhưng anh em trong đội của tôi đã xoay xở giao cho họ ngay trong tối hôm ấy. Hôm sau, vị khách gọi lại, giọng xúc động, chỉ để nói cảm ơn. Khoản tiền của đơn hàng đó chẳng đáng bao nhiêu. Nhưng cái cách họ tin chúng tôi từ hôm ấy thì không tiền nào mua được. Với tôi, kinh doanh tử tế là vậy — là có mặt đúng lúc người ta cần.
Nếu một ngày bạn cân nhắc làm việc với Thế Giới Giấy, tôi mong bạn chọn không phải vì chúng tôi quảng cáo hay, mà vì bạn cảm thấy mình được chăm sóc tử tế. Đó là tiêu chuẩn duy nhất tôi đặt ra cho đội ngũ của mình. Tôi không hứa chúng tôi không bao giờ sai — chúng tôi cũng là con người. Nhưng tôi hứa rằng nếu có sai, chúng tôi sẽ nhận và sửa, chứ không lảng tránh bạn.
Tôi không dám nói chúng tôi là số một hay rẻ nhất. Tôi chỉ biết rằng đến nay đã có hơn 18.000 khách hàng doanh nghiệp chọn tin chúng tôi, nhiều người suốt nhiều năm, và tôi mang ơn từng người trong số họ. Mỗi lần một khách hàng cũ quay lại, hoặc giới thiệu chúng tôi cho một người bạn của họ, tôi đều xem đó là phần thưởng thật sự — lớn hơn bất cứ con số doanh thu nào.
Vài điều giản dị mà tôi tin
Tôi không có triết lý gì cao siêu. Những điều tôi tin đều rất quê mùa, học được từ ruộng đồng và từ những lần va vấp, chứ không phải từ sách vở.
Tôi tin chữ tín hơn chữ lời
Hồi mới làm, có những đơn hàng tôi giao mà gần như không lãi, thậm chí lỗ chút đỉnh, chỉ vì tôi đã lỡ hứa với khách. Nhiều người bảo tôi dại. Nhưng tôi nghĩ khác: mất một chút tiền thì kiếm lại được, mất chữ tín thì mất luôn người ta. Đến giờ, những khách hàng gắn bó với tôi lâu nhất phần lớn là từ những lần tôi chịu thiệt để giữ lời.
Tôi tin làm thật quan trọng hơn nói hay
Tôi vốn không khéo ăn nói — cái giọng Nghệ An của tôi là bằng chứng. Nên từ sớm tôi đã chọn để kết quả nói thay mình. Tôi quý những người lặng lẽ làm hơn những người giỏi hứa. Và tôi cố dạy đội ngũ của mình điều đó: với khách hàng, một lần giao hàng đúng hẹn đáng giá hơn mười lời cam kết.
Tôi tin tử tế với mọi người là một khoản đầu tư không bao giờ lỗ
Tôi từng được nhiều người tử tế nâng đỡ lúc khó khăn — người sếp cho tôi cơ hội dù giọng tôi khó nghe, người thân cho tôi vay những đồng tiền cuối cùng. Tôi mang ơn điều đó, và cách duy nhất tôi biết để trả ơn là tử tế lại với những người tôi gặp: nhân viên, khách hàng, học viên, kể cả đối thủ.
Và tôi tin rằng ai cũng có thể đi xa
Nếu chịu bắt đầu và không bỏ cuộc giữa chừng. Tôi không thông minh hơn ai. Tôi chỉ lì hơn một chút, và may mắn được nhiều người tốt giúp đỡ. Nếu một đứa trẻ chăn trâu học dở như tôi làm được, tôi thật lòng tin bạn cũng làm được — có khi còn hơn tôi.
Tôi viết ra mấy điều này không phải để dạy đời ai. Đây chỉ là cái la bàn nhỏ giúp tôi không đi lạc trong những lúc khó. Nếu nó có ích gì cho bạn, tôi mừng.
Những con người đã làm nên tôi
Nếu có một điều tôi muốn nói rõ trong bài này, thì đó là: tôi không tự mình đi đến đây.
Có gia đình tôi — những người đã bán cả con heo con bò để tin vào một đứa con trai học dở dám đi khởi nghiệp. Có những người sếp đầu tiên đã cho tôi cơ hội dù giọng tôi khó nghe. Có những đồng nghiệp, những anh em trong đội ngũ đã cùng tôi đi qua những ngày khó khăn nhất. Và có những khách hàng đã kiên nhẫn với tôi khi tôi còn vụng về.
Sau này, khi tôi may mắn được mời chia sẻ và đào tạo, tôi gặp thêm hàng nghìn người nữa — những anh chị chủ doanh nghiệp đến học, rồi chính họ lại dạy ngược lại tôi rất nhiều. Mỗi lần thấy một người trong số họ vượt qua được giai đoạn khó, đưa doanh nghiệp của mình lên một bậc mới, tôi vui hơn cả khi việc của chính mình thuận lợi. Tôi nói điều này thật lòng: niềm vui thấy người khác trưởng thành là thứ “lãi” lớn nhất mà nghề này mang lại cho tôi.
Tôi vẫn nhớ má tôi, nhớ những ngày cả nhà chắt chiu từng đồng để tôi có cái mà bắt đầu. Mỗi khi mệt, tôi nghĩ về điều đó, và tự nhủ mình không có quyền bỏ cuộc khi từng ấy người đã đặt niềm tin vào mình. Có lẽ động lực lớn nhất của tôi chưa bao giờ là tiền hay danh tiếng — mà là không muốn phụ lòng những người đã thương mình.
Cho nên, nếu bạn nghe ai đó kể về “thành tích” của tôi, xin bạn hiểu giúp: phần lớn trong đó là công của rất nhiều người tử tế đã đi cùng tôi. Tôi chỉ là người đủ may mắn để được đứng giữa họ.
Những điều tôi vẫn chưa giỏi
Tôi không muốn bạn đọc xong rồi nghĩ tôi là một người hoàn hảo. Tôi không phải.
Tôi có tính cộc. Đôi khi nóng. Có những lúc tôi bảo thủ, tin vào cách của mình hơi quá, và phải có người thẳng thắn nói tôi mới chịu nhìn lại. Tôi cũng từng phạm những sai lầm trong kinh doanh mà nghĩ lại vẫn thấy tiếc — như những lần tôi cố ôm hết việc vào mình thay vì tin tưởng giao cho người khác.
Tôi vẫn đang học mỗi ngày: học cách kiên nhẫn hơn, lắng nghe nhiều hơn, và bớt cứng đầu đi một chút. Tôi kể ra những điều này không phải để bạn thương, mà vì tôi tin: một người dám nói về khuyết điểm của mình thì mới đáng để bạn tin về những điều họ làm được. Tôi muốn được bạn tin theo cách đó — thật, chứ không phải qua một lớp son.
Nếu bạn đang ở một trong những ngã rẽ này
Tôi viết bài này cho bạn nhiều hơn là cho tôi. Nên tôi muốn dừng lại một chút và nói thẳng với bạn — người đang đọc.
Có thể bạn đang là một người chủ doanh nghiệp nhỏ, gồng gánh gần như mọi thứ một mình. Sáng mở mắt là lo đơn hàng, tối về vẫn nghĩ về công ty, không dám ốm, không dám nghỉ, vì bạn biết mình mà dừng là mọi thứ dừng. Tôi đã sống đúng những ngày như vậy. Tôi hiểu cái mệt mỏi âm thầm đó, cái cảm giác thành công bên ngoài mà cô đơn bên trong.
Có thể bạn đang bán một sản phẩm mà ai cũng bảo “khó bán”, “ai cũng giống ai”, và bạn mệt mỏi vì cứ phải đua giá đến mức gần như không còn lãi. Tôi từng đứng trước hai tháng không bán nổi một cuộn giấy. Tôi biết cảm giác nhìn kho hàng mà ruột gan rối bời.
Có thể bạn đang bị người khác xem thường — vì xuất thân, vì bằng cấp, vì một điểm yếu nào đó của bạn giống như cái giọng quê của tôi ngày xưa. Bạn vừa tự ái, vừa âm thầm tự hỏi liệu mình có thật sự làm được gì không.
Hay có thể bạn chỉ đang mệt, và cần một ai đó nói với bạn rằng cứ đi tiếp đi, rồi sẽ ổn.
Nếu bạn nhận ra mình trong một trong những ngã rẽ đó, tôi mong bạn biết: bạn không cô đơn, và bạn không hề kém cỏi. Tôi đã đi qua phần lớn những chỗ đó, vấp váp đủ cả, và tôi vẫn ở đây. Không phải vì tôi giỏi hơn bạn, mà vì tôi đã không bỏ cuộc, và đã có người chỉ cho tôi vài điều đúng lúc.
Vì sao tôi đứng lớp, và tôi mong gì ở bạn
Có người hỏi tôi: việc kinh doanh đang ổn, sao anh còn đi dạy cho mệt?
Câu trả lời thật của tôi rất đơn giản. Hồi tôi loay hoay những năm đầu, suýt phá sản, mất ngủ vì hai tháng không bán được cuộn giấy nào, tôi từng ước gì có một người đi trước ngồi xuống với mình, chỉ cho mình vài điều để mình bớt phải trả giá. Hồi đó tôi không có người ấy. Nên bây giờ, tôi muốn cố gắng trở thành người ấy cho những người đi sau.
Tôi không có công thức làm giàu thần kỳ. Những gì tôi chia sẻ chỉ là những bài học tôi đã trả giá thật để có được: cách bán hàng cho doanh nghiệp, cách xây một đội ngũ không phụ thuộc vào một vài cá nhân, cách bình tĩnh khi mọi thứ tưởng như sụp đổ. Nếu những điều đó giúp bạn đi nhanh hơn tôi, bớt vấp hơn tôi, thì với tôi việc đứng lớp đã có ý nghĩa. Tôi cũng gom những bài học ấy vào cuốn sách Khác Biệt Để Vươn Tầm, và kể tiếp mỗi ngày trên kênh YouTube Bình Giấy.
Điều tôi mong ở bạn cũng giản dị thôi: đừng đến để nghe những lời hay ho rồi về để đó. Hãy đến với một vấn đề thật của bạn, và sẵn lòng bắt tay làm. Tôi quý những người chịu làm hơn những người nói giỏi.
Một lời mời nhỏ
Tôi viết hết những điều này, và nếu bạn đọc đến đây, tôi thật sự biết ơn bạn đã dành thời gian.
- Nếu một ngày nào đó bạn cần một nhà cung cấp tử tế cho công việc của mình, tôi mong bạn cho Thế Giới Giấy một cơ hội được phục vụ bạn.
- Nếu bạn đang là một người chủ đang loay hoay như tôi ngày xưa, và bạn muốn ngồi xuống nghe vài bài học từ một người đã đi qua, tôi rất mong có ngày được gặp bạn — ở một lớp học, một buổi cà phê, hay đơn giản là một tin nhắn hỏi thăm.
- Tôi vẫn là cậu bé chăn trâu ngày nào, chỉ là bây giờ tôi có thêm vài câu chuyện để kể. Và tôi sẽ rất vui nếu một trong những câu chuyện đó giúp được cho bạn.
Bạn có thể nhắn cho tôi qua Zalo, Facebook — tôi đọc và trân trọng mọi lời nhắn.