45 tuổi, công ty phá sản sau 15 năm làm ăn. Nhà vẫn còn, xe vẫn còn, một số tài sản vẫn có thể bán. Nhưng có một thứ rất khó định giá: 15 năm kinh nghiệm làm chủ.
Lúc công ty còn đang chạy, mình có khách hàng, có nhân viên, có doanh thu, có người gọi là sếp. Mình xử lý được đủ thứ chuyện nên lâu dần cũng quen với cảm giác: “Không có mình thì công ty chắc không chạy nổi.”
Nhưng thử đổi câu hỏi một chut: Nếu ngày mai công ty không còn nữa, mình còn lam được gì?
Tôi thấy đây là chuyện rất đáng nghĩ với người làm kinh doanh. Có người sau 10–15 năm tích lũy được rất nhiều thứ trong đầu: biết bán hàng, biết tìm khách, biết thương lượng, biết tuyển người, biết quản lý dòng tiền, biết nhìn một vấn đề và tim cách xử lý. Công ty có thể mất, nhưng những thứ đó vẫn đi theo họ.
Nhưng cũng có người làm rất lâu mà gần như mọi thứ đều gắn với cái công ty hiện tại. Khách hàng của công ty, thương hiệu của công ty, đội ngũ của công ty, hệ thống của công ty. Đến lúc bỏ cái tên công ty ra, chính họ cũng không biết mình còn lại gì.
Tôi làm giấy nên càng thấy rõ chuyện này. Một người có thê mất một kho hàng, mất một khách hàng, thậm chí mất cả một thương hiệu. Nhưng nếu họ thật sự hiểu nghề, hiểu khách hàng và hiểu cách vận hành một doanh nghiệp thì vẫn có thể làm lại.
Vậy nếu đang ở tuổi 35–45 và tự nhiên thấy câu chuyện này hơi giống mình, tôi nghĩ chưa cần hoảng. Có mấy việc nên làm ngay.
Một la mở CV hoặc tự viết ra một tờ giấy và bỏ hết chức danh đi. Đừng viết “15 năm làm giám đốc”, “10 năm trưởng phòng”. Hãy viết xem trong từng ấy năm mình thực sự làm được gì: từng xây đội bao nhiêu người, từng bán được bao nhiêu, từng xử lý vấn đề gì, từng giúp công ty tiết kiệm hay kiếm thêm bao nhiêu tiền. Đó mới là thứ thị trường có thể định giá.
2 là nhìn lại những việc mình đang làm và chia thành hai nhóm: việc người mới có thể học rất nhanh và việc phải có kinh nghiệm mới làm tốt. Những việc lặp đi lặp lại, đừng tự hào vì mình làm nó 15 năm. Cái cần giữ là khả năng ra quyết định, xử lý tình huống, hiểu khách hàng, xây đội ngũ và nhìn ra vấn đề trước khi nó xảy ra.
3 là cứ vài tháng lại thử “đem mình ra thị trường” một lần. Không phải để nghỉ việc. Chỉ cần xem hiện tại có doanh nghiệp nào đang cần thứ mình giỏi không, thị trường đang trả tiền cho kỹ năng nào, mình đang thiếu gì. Đừng đợi đến lúc mất việc mới phát hiện 5 năm rồi mình chẳng học thêm gì.
4 là đừng chỉ xây một chức danh. Hãy xây thứ có thể mang theo. Công ty có thể lấy lại chiếc ghế giám đốc. Nhưng họ không lấy được khả năng bán hàng, xây đội ngũ, tìm khách, quản lý vận hành hay giải quyết vấn đề mà mình đã thật sự tích lũy.
Tôi nghĩ người làm chủ không cần lúc nào cũng phải nghĩ đến chuyện phá sản. Nhưng thỉnh thoảng nên tự hỏi một câu hơi khó chịu: “Nếu ngày mai cái công ty này không còn, tôi có đủ năng lực để bắt đầu lại không?”
Nếu câu trả lời là có, mình đang xây đúng thứ.
Nếu câu trả lời là chưa, cũng chẳng sao. Biết mình thiếu gì ở tuổi 35 vẫn tốt hơn đến tuổi 45 mới phát hiện ra.
Đừng để 15 năm kinh doanh chỉ tạo ra một chức danh “ông chủ”.
Nó phải tạo ra một con người có khả năng làm lại từ đầu nếu cần.
Bài viết đã đăng trên fanpage Bình Giấy.
